Saturday, September 28, 2024

यात्रा

 ए मुसाफिर 

तिम्रो यात्राका चुनौतिहरु

 ज्ञात हो कि अज्ञात? 

को बताउन सक्छ ?


भएन भने टेक्ने  धरातल 

न भए पछि स्व हात सहारा 

भर पर्नु पनि निरर्निरर्थक हुनसक्छ 

सम्झाइ रहेको छ आँखिझ्यालबाट ! 


मजबुतिको निर्माण 

कुन आँधीले उडाइ‌दिन्छ 

कुन तुफानले हुत्याइदिन्छ 

एकहोरो प्रवचन मुग्ध छ 

उसले थुनिदिएको छ कयौं मार्ग ।

छटपटी


ज्ञातले पनि ज्ञात मान्दैन 

किन ?

सत्य स्विकार गरेरै पनि 

सत्य मान्दैन किन ? 

उत्तरमा के देखिन्छ?


अह! ज्ञात नभएपछि 

कसरी कामलाग्न सक्छ ?

तिम्रो छटपटी!

Thursday, September 12, 2024

ध्रुव

समयले यसरी पर्खिन भर हुन सिकाएको छ । 

जल हुन, पवन हुन, पत्थर हुन सिकाएको छ ।


कुन सम्झौतामा राजी भएको हो कुन प्रहरमा ? 

कठोर बनायो त्यसरी तत्पर हुन सिकाएको छ ।।


ज्योति निस्कियोस् अन्धकारको गर्भबाट सहजै 

लुप्त छ जसरी त्यसैगरी प्रखर हुन सिकाएको छ।।


कति बताउनु सन्तुष्टिका दृष्टान्तहरू जहाँतहीँ

त्यागेर सन्तुष्टि कतै अग्रसर हुन सिकाएको छ।।


यो ब्रह्म हो रूप बदलिरहनुपर्छ त्यागेर सारा 

गुमनाम रहेर पनि प्रहर हुन सिकाएको छ।।

के होला

तिम्रा हर रहरमा चलेपछि के होला ? 

रहूँ या नरहूँ आत्मा ढलेपछि के होला ?


एक जालन्धर, एक विष्णु कसको अर्थ? 

ज्ञानमा शून्य, दीपक जलेपछि के होला ?


अस्तित्त्व स्वीकारको प्रश्न जन्मिए पछि 

नभई वृक्ष फल, तिमी फलेपछि के होला ?


कसरी बनाउला महल उजाडेर बस्ती 

बदला त्याग्ने धरातल गलेपछि के होला ?


अमरत्वको आसमा विराज भई लासमा 

ज्ञात छ ? प्राणले कर्म छलेपछि के होला?

Wednesday, September 11, 2024

परीक्षा

त्यो शिशिर वसन्त झैं मानिरहन्छ ।

जब मनले आनन्द मानिरहन्छ ।।

मैले परीक्षा चुन्न कहाँ पाउँछु र 

परीक्षा मलाई आफन्त मानिरहन्छ ।।


ज्यूनु ! हरेक पल अमूल्य छ साथी 

अनन्त सम्झन्छौं यो अन्त मानिरहन्छ ।।


विचारको पाइला चाल्नु चनाखो भै 

काँडा हुन फूल, मन त मानिरहन्छ ।।


ईश्वर प्राप्तीको बाटो कर्तव्य बिछ्‌याउ 

मन्दिरै छ ईश्वर महन्त मानिरहन्छ ।।


कर्मफल आशा, न्याय, धर्म, चाहना 

त्यहि कर्म मार्छ मान्छे, सन्त मानिरहन्छ ।

Friday, September 6, 2024

चार लोककथा

 भेला पारेर बालहरू
अबोधगम्य भाकामा
प्राण प्रतिष्ठा हुन्छ
आफ्‌नो परिवेशका
अबोधगम्य शुक्ति
अवचेतन‌मा हालेर ज्ञान वा दृष्टान्त
सहज पालना हुन्छन्
नचलेर पक्ष विपक्षका बहस
पात्रहरू पूर्वजमा रूपान्तरित
स्व संस्कार
ज्ञात गराएर
साहस र त्रास मिश्रित
दृढ निश्चयी पार्न
तत्पर छन्
सुन्न र सुनाउन अनुकुलित कथाहरू।


पिध्ने करा नजानु
दृष्टान्त स्वजन‌को
अपहरित, बेखवर
स्वर्णमन्य दैत्य महलमा निवास
आदरपूर्वक फिर्ति सवारी थ्यो
दानमा आएको इच्छित बस्तु
महिनौं अज्ञात रहि
ज्ञात पश्चात कर्म
लय बनेको हो।


सम्साँझै दैलो कुर्ने
बाजे म के खाउँ ?
भोक बाट प्रताडित
सम्प्रभुतामा ज्यान गु‌माइ‌दिन्छ
पत्यार हुन्छ
गर्व हुन्छ वीर अस्तित्वको
विलय गरेर
प्रभुत्वबाट भयभित
आहारा खरानीमा विलय
लगाएपछि आगो शरिरमा
डाँडा वा खोला
विश्राम जरूरी हो।

ख्याल ठट्टामा

गाउँभरिको मल उठाएर

कोशौ टाढाको खेतमा लैजानु

रहर होता कि वाध्यता ?

हासोको पात्र नबन्न

चेतावनी बर्सिएको हो

सुनसान रात्री

अनेकौ उकाली ओराली

निला दहहरू

विहानै उठनेले खबर पायो

गाउँ बाट मल हरायो

ठूलो ढुङ्‌‌गो पनि हरायो

गाउँको पहिचान हरायो

स्थापना गरिदियो अन्त कतै ।



ठूला ठूला ढुङगाहरु

कसरी बद‌लिए होलान बाजामा

भागेपछि मलामीहरू

हराएपछि शब

पथ्थरमा परिणत भए‌को दमाह

उस्तै मानवाकृति

के अस्तित्त्वमै छन् ?


Thursday, August 22, 2024

धन्यबाद

 सापटी लिएर शब्दहरू पूरा

काव्य माला गुथ्ने भयो एक सुर

पहिराउँन आतुर भए दिव्य जनमा

बनाएर चित्र विचित्र यो मनमा ।।


दिएर प्राण जो जीवन धानीदिन्छ

प्रथम पूष्प कृतज्ञको उसैले लिन्छ ।

राखेर शिरमा हृद‌यमा सधैं

चढोस हरकुरा, चढाउँछु खुसी भै ।।



सहेर कष्ट थुपारेर खुसी

म कारण नबनु नहोउन ति दुखी ।

यो माटोको तिलक सधैं म लगाउँ

म बाँचु यसैमा यस‌कै गित गाउँ ।।


निलेर अश्रु साहस सधैं भर्ने

कठिन मार्ग नित्य पहिलो पाइला सर्ने ।

लिएर सबभार स्वन्त्र पारी

उचो स्थान छ दुःख सुखकी प्यारी ।।


पालुवा नै दिव्य उदाए असरी

ज्ञातै नभएमा हुर्किन्थ्यो कसरी ।

छोडेर छाया धुपमै बस्न चाह्‌यो

खुलेर भव्य जीवन यसले पायो।।


विशाल वृक्ष भन्छ कोपिला हुँ म

कृतघ्न बने यो स्वरूप रहन्न ।

साथमा आई यि हातहरू स‌माई

चल्यो काव्य यात्रा रमाई रमाई ।।


भरेर मामा हृदय भरि

सम्मान अर्पण छ सबैमा बेस्सरी ।

म यात्री एक हौसाउने अनेक

शिशिर सदा उचो बनों म सेवक ।।


जे भन्नु थियो कविता ल्यै बोलुन

चढाएँ थियो जे गुँढ रहस्य त्यै खोलून ।

एक झुल्को दृष्टि के होला र पूर्ण

सुझाव सिरोधार्य हुनेछन सम्पूर्ण ।।


पस्किए मनमा उब्जेको तरङ्ग

लिनुए रस इच्छाले छानेर उमंग ।

लेखेँ जे देखें बाह्य, अन्तरमनले

लिनुस स्वीकारेर बिद्यत जनले ।।


सह‌योगी हात अनेकों सम्झिएँ

आभार सबैमा खुसीले पस्किएँ

एक्लै प्रयासले बन्दैन कोही

साधुवाद सबैमा चढाएं यहि !!


एक



शुन्य हो प्रभु

 जाचेर हेर्नुहोस 

शुन्य मात्र हो 

सत्य शुन्य मात्र हो !


पछाडि नलागोस 

मूल्य खोज्न सक्छ 

अगाडि नराखिदिनुहोस 

विलाउन सक्छ।


स्थान प्रदान होस प्रभु 

जो संग पनि बस्छ 

उसलाई बनाइ दिनु 

कसैको घाताङ्क !


Wednesday, August 21, 2024

उ कहाँ छ ?

 न सोध्नु उस‌लाई

कहाँ छ भनेर ?

कर्तव्य बोध

बारम्बार गराइरहनु ।


उ अज्ञात बनेको छ


अज्ञात समुदायमा


ज्ञात बनेर उम्रिनु


अपराध ठहरिन सक्छ।



जहाँ


ज्ञान उपास्‌ना पाप ठानिन्छ


हुनु हुदैन पुस्तकहरु


अक्षरहरू‌मा प्राण भर्नु अनुचित हुन्छ ।




स्वामी बन्न चाहने छन्


दासत्व स्वीकार्ने पनि


पाए मोचन पनि चलिरहन्छ


त्यो परिवेशमा।




प्रधान पनि छन्


उनका उपासक पनि


सारा कर्तव्य भुलेर


जारी गरिरहेका छन् उर्दिहरू ।



पोकामा लुकाउनु हतियार


तयार रहनु अनुपयुक्त मानिन्छ


रोज्नु पर्छ अनैतिकताका मार्गहरू


धकेल्दै धकेल्दै सर्व अस्तित्व ।



उ दायित्व सम्भिन्छ !


उत्तरदायित्व वहन गर्छ


लम्किरहन्छ कर्तव्य पथमा


उडाइन्छ हर खिल्लीमा - आउछ उदाहरण बनेर ।


मारेर ईश्वर




 लहरै बसेका बाल बालिका

सम्बोधनमा मुस्कुराए

उसले भन्यो

बाबु !

नानी!

यसलाई बचाइ राख्नु !

हो - यो बाँचि राख्नु पर्छ

तिम्रो खुसीको लागि

पल्लवित भइरहनु पर्छ

फक्रिरहनु पर्छ।

म पनि तिमिहरु जस्तै थिए

उमंग थियो

मेरो संसारमा

उन्नत प्राण थियो

मुस्कुराउथ्यो ईश्वर वरिपरि

दिइरहन्थ्यो आनन्द

स्वच्छन्द थिए जब म ।

विस्तारै पलाउदै गए पालुवा


फक्रिन थाल्दा थाल्दै


इमान्दारिताको नाममा


मार्दै गए


अंग प्रत्याङ्‌गमा रम्ने ईश्वर


समातेर घाँटी हुत्याइदिए


र


भएँ एक जिम्मेवार


सामाजिक प्राणी


कुल्चिएर अपनत्व


ज्यून अभ्यस्त भएँ


मारेर मेरो ईश्वर !


तिमीहरु जोगाइरहनु


ईश्वर साथमै राख्नु !


Tuesday, August 20, 2024

कथा

 ठूलो आगनभित्र 

भव्य महलमा 

हिमराशि केश 

गर्धनसम्म

ओढेर ओभरकोटको भारी 

चलाउदै केशराशि 

टहलिरहेको छ एक तस्विर

वरिपरी झुम्मिरहेकाछन 

बालकगण 

एकदुईतीनचारपाँचछसात

एकाग्रतामा

सुन्न आतुर

जीवन भोगाईका 

उतराचढावहरु

नाममा विभक्त अनेक पल

उनेर कथाहरुमा । 


जमेको गंगामा पौडिन मानवाकृति 

हिमशिखरमा कावा खाने मुनाल 

कडा धुपले पकाएको भोजन 

अनिदा रातहरुमा 

कोरिएका चित्रहरु

भरिएका संकल्पहरु

नैतिक पाठहरुमा 

पहिल्याउनु पर्ने मार्ग 

खोज्ने प्रण 

मुट्ठि कसेर 

बालकहरुलाई सुनाउनु छ 

विभिन्न कालखण्डमा 

कथाहरु ।


गजल

अरुले नै तिमी को हौ भनिदिनु पर्ने । खै अझै पनि कहाँ छौ भनिदिनु पर्ने । अस्तित्वको खोजमा लम्कने चाहना हो  जागृति भएन उठ लौ भनिदिनु पर्ने । मो...